Meningokok İnfeksiyonları ve Bağışıklama Hakkında Bilgilendirme Notu

8 Nisan 2026

Meningokok İnfeksiyonu Nedir?

Meningokok infeksiyonları, Neisseria meningitidis bakterisinin neden olduğu hastalık tablolarıdır. N. meningitidis sadece insanlarda hastalık yapan, Gram-negatif, diplokok şeklinde, kapsüllü bir bakteridir. Kapsülünde bulunan farklı polisakkaritlere göre serogruplara ayrılır; insanlarda en sık infeksiyona neden olan sekiz serogrup; A, B, C, X, Y, Z, W ve L’dir. Kesin tanı için mikroorganizmanın klinik örneklerde gösterilmesi ve kültürde üretilmesi gereklidir.

Meningokok Nasıl Bulaşır?

Damlacık yoluyla bulaşma: En yaygın bulaşma yoludur. İnfekte bir kişinin öksürmesi, hapşırması veya konuşması sırasında havaya saçılan “solunum damlacıkları”nın sağlıklı bir kişi tarafından solunmasıyla gerçekleşir. Bakteriler genellikle insanların burun ve nazofarenksinde bulunur. Bazı insanlar Neisseria meningitidis bakterisini burun ve boğazlarında herhangi bir hastalık belirtisi göstermeden taşıyabilirler. Bu kişilere “asemptomatik taşıyıcı” denir. Nüfusun yaklaşık %5-10’u bu bakteriyi taşıyabilir. Taşıyıcılar, bakteriyi solunum damlacıkları yoluyla farkında olmadan başkalarına bulaştırabilirler.

Doğrudan temas yoluyla bulaşma: İnfekte kişinin burun veya boğaz salgılarıyla (tükürük, mukus vb.) doğrudan temas (öpüşme, aynı kaptan yeme içme vb.) sonucu bulaşabilir.

Bulaşma Riskini Artıran Faktörler Neler?

• Yakın ve uzun süreli temas:Hasta veya taşıyıcı bir kişiyle aynı evde yaşamak, aynı yatakhaneyi (askeri kışla, öğrenci yurdu vb.), kreşi veya sınıfı paylaşmak gibi yakın ve uzun süreli temaslar bulaşma riskini artırır.
• Kalabalık ortamlar:Okullar, yurtlar, kışlalar, hac gibi toplu yaşam alanları bulaşma için uygun ortamlardır.
• Bazı davranışlar:Öpüşme, ortak eşya (bardak, çatal-kaşık, sigara vb.) kullanımı.
• Eşlik eden hastalıklar:Kompleman eksiklikleri (kompleman inhibitörleri kullananlar dahil), dalak yetersizlikleri ve (HIV’le yaşayan bireyler gibi) bağışıklık sistemini baskılayan durumlar infeksiyona yakalanma riskini artırabilir.
• Sigara kullanımı veya sigara dumanına maruz kalma:Solunum yollarının savunma mekanizmalarını zayıflatarak bakterinin yerleşmesini kolaylaştırabilir.
• Solunum yolu infeksiyonları:Viral bir üst solunum yolu infeksiyonu (influenza gibi) meningokokların vücuda girişini ve hastalığa neden olmasını kolaylaştırabilir.,

Meningokok İnfeksiyonlarında Bulaştırıcılık Süresi Ne Kadar?

Meningokok infeksiyonunda bulaştırıcılık dönemi, kişinin bakteri (Neisseria meningitidis) ile infekte olduğu andan, etkili bir tedaviyle bakterinin solunum yolu salgılarından temizlenmesine kadar olan süreyi kapsar. Bu dönem şu şekilde özetlenebilir:

• Semptomlar başlamadan önce: 7 gün öncesine kadar infeksiyonu başkalarına yaymaya başlayabilir.
• Hastalık belirtileri sırasında: Semptomlar (ateş, baş ağrısı, ense sertliği vb.) devam ettiği sürece ve bakteriler burun ve boğaz salgılarında bulunduğu müddetçe bulaştırıcıdır.
• Antibiyotik tedavisi sonrası: Uygun antibiyotik tedavisine başlandıktan 24 saat sonra genellikle artık bulaştırıcı olarak kabul edilmez. Etkili antibiyotik tedavisi, bakterilerin solunum yolu salgılarından hızla temizlenmesini sağlar ve böylece başkalarına bulaşma riskini ortadan kaldırır.

Meningokok İnfeksiyonunda Klinik Belirtiler Neler?

Meningokoksik infeksiyonlar ateş ve baş ağrısıyla karakterize menenjitle veya menenjit olmaksızın meningokoksemiyle seyredebilir. Her iki durumda da sepsis tablosu gelişebilir. Boğaz ağrısı, ateş, bulantı, kusma, ciddi kas ağrılarıyla başlayabilen hastalık, son derece hızlı ilerleyerek, saatler içinde hastanın şoka girmesine, yaygın damar içi pıhtılaşmaya ve purpura fulminansa ilerleyebilir ve uygun tedaviyle bile %10’dan fazla oranla ölümle sonuçlanabilir. İyileşen hastalarda da mental hasar, nöbetler, ekstremite kaybı gibi çok önemli sekeller kalabilir.

Meningokok İnfeksiyonlarından Korunma Yolları Neler?

• Genel hijyen önlemleri: Özellikle tuvaletten sonra, yemeklerden önce ve hasta kişilerle temastan sonra ellerin sık sık sabun ve suyla yıkanması önemlidir. Alkol bazlı el dezenfektanları da kullanılabilir. Öksürürken veya hapşırırken ağız ve burunun mendil veya dirsek içiyle kapatılması, damlacık yoluyla bulaşmayı azaltır. Bardak, çatal, bıçak gibi kişisel eşyaların ortak kullanımından kaçınılmalıdır.
• Damlacık izolasyonu:Sağlık çalışanlarını korumak için hastaya etkili tedaviden sonraki 24 saate kadar sürdürülecek damlacık izolasyonu önlemleri alınmalıdır.
• Antimikrobiyal profilaksi: Antimikrobiyal profilaksi başlanması önerilen yüksek riskli temaslar aşağıda belirtilmiştir:

• Aynı evde yaşayanlar
• Hastalığın başlangıcından önceki 7 gün içinde aynı kreşte, okulda, kışlada bir arada bulunanlar
• Hastalığın başlangıcından önceki 7 gün içinde hastanın oral sekresyonlarıyla teması olanlar (ortak yeme içme aletleri veya diş fırçası kullanma, öpüşme vb.)
• Hastalığın başlangıcından önceki 7 gün içinde 8 saatten uzun süren uçak yolculuğu sırasında hasta kişiyle yan yana oturanlar
• Koruyucu kişisel ekipman (eldiven, maske, yüz siperliği/gözlük) olmadan hastanın oral sekresyonları ile temas eden (ağız ağıza resüsitasyon, entübasyon) sağlık çalışanları

Antimikrobiyal profilaksi hasta kişi tanımlandıktan sonra en kısa sürede, tercihen ilk 24 saat içinde başlanmalıdır. Profilaksi temas sonrası ilk 14 günde uygulanabilir. Hastaya çok yakın teması olsa da temastan 14 gün sonra ve daha geç başvuranlara profilaksi önerilmez. Temas öncesi meningokok aşısı yapılmış olması profilaksi endikasyonunu ortadan kaldırmaz. Profilaksi verilen kişiler hastalık gelişme riski açısından 10 gün süreyle takip edilmelidir. Profilakside siprofloksasin, rifampisin, seftriakson veya azitromisin kullanılabilir

MENİNGOKOK AŞILAMASI

Kimler Meningokok Aşısı Olmalı?

• Tüm ergenler
• Riski yüksek olan çocuklar ve yetişkinler

Meningokok aşılaması önerilen durumlar aşağıda belirtilmiştir:

• Meningokok hastalığının yaygın olduğu (özellikle hac ve umre)bölgelere seyahat öncesi
• Meningokok temas riskinin arttığı toplu yaşam alanlarda (kışla, yurt vb.) yaşayacak olmak
• Fonksiyonel veya anatomik (splenektomi) aspleni
• Kompleman bileşeni eksiklikleri veya kompleman inhibitörü (ekulizumab veya ravulizumab) kullanımı
• HIV ile yaşayan bireyler (bu grup için özellikle MenACWY aşılaması önerilir.)

Meningokok Aşılarının Türleri Neler?

Meningokok aşıları, Neisseria meningitidis bakterisinin neden olduğu infeksiyonlara karşı koruma sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. Farklı meningokok serogrupları (A, B, C, W135, Y) bulunmaktadır ve içerdiği serogruplara göre iki farklı meningokok aşısı vardır:

1. Serogrup ACYW Meningokok (MenACYW) Aşıları (Dörtlü Aşılar): Bu aşılar A, C, W135 ve Y serogruplarına karşı koruma sağlar. Bu serogruplara karşı oluşturulmuş polisakkarit antijenleri içerirler. Yapılan çalışmalarda MenACYW aşılarınınetkinliğinin %85’in üzerinde olduğu gösterilmiştir. Konjuge aşılar, polisakkarit aşılara göre daha iyi ve uzun süreli bağışıklık yanıtı oluşturur. Bağışıklık hafızası oluşturduğu için koruma süresi polisakkarit aşılara göre daha uzundur.  Ayrıca taşıyıcılığı azaltma potansiyelleri de vardır, bu da toplumda hastalığın yayılmasını önlemeye yardımcı olabilir. Riskin devamı ya da salgın durumlarında aşının son dozu üzerinden 5 yıl geçmişse aşının tekrarı önerilmektedir Sağlıklı bireylerde genellikle tek doz yeterlidir; ancak yaş ve risk durumuna göre güçlendirici dozlar gözden geçirilebilir.

Türkiye’de bulunan bazı MenACYW aşıları ve içerikleri şöyledir:

Nimenrix: Neisseria meningitidis A, C, W-135 ve Y serogruplarının tetanos toksoidine konjuge edilmiş polisakkaritlerini içerir. 6 haftalıktan itibaren bebeklere, çocuklara, ergenlere ve yetişkinlere uygulanabilir.

Menactra: Neisseria meningitidis A, C, W-135 ve Y serogruplarının difteri toksoidine konjuge edilmiş polisakkaritlerini içerir. Ülkemizde 9 ay-55 yaş arasında kas içi uygulanabilecek formu mevcuttur.

Menveo: Neisseria meningitidis A, C, W-135 ve Y serogruplarının CRM197 (difteri toksininin nontoksik bir mutantı) proteinine konjuge edilmiş polisakkaritlerini içerir. İki ay ile 55 yaş arasında uygulanır.

2. Serogrup B Meningokok (MenB) Aşıları: Bu aşılar, bazı bölgelerde meningokok hastalığının en sık nedenlerinden birisi olan B serogrubuna karşı koruma sağlamak üzere geliştirilmiştir. B serogrubu ve polisakkarit kapsülü immünojenik olmadığı için farklı bir yaklaşımla aşı geliştirilmiştir.Serogrup B meningokok aşıların etkinliği, kullanılan aşıya ve aşılanan yaş grubuna göre değişir. Ergenlerde yapılan çalışmalarda yüksek etkinlik oranları bildirilmiştir. Taşıyıcılığa etkisi sınırlıdır.

Bu nedenle salgınlar ve riskli durumlar dışında serogrup B aşıları ergenlerde rutin aşılama yerine, bireysel risk ve hekim-hasta ortak kararı ile önerilmektedir.

Serogrup B meningokok aşılamasında primer seri tamamlandıktan sonraki ilk hatırlatma dozu 1 yıl sonra, sonraki hatırlatma dozları ise risk devam ettiği sürece her 2-3 yılda bir yapılmalıdır. Bunun nedeni primer seri sonrası oluşan koruyucu antikorların 1–2 yıl içinde azalmasıdır.

Aşılamanın hızla etkin olmasının istenildiği durumlarda 0, 1 ve 6. ay şeması önerilmektedir.

Birinci ayda yapılan ikinci doz atlandıysa, 0 ve 6. aylarda iki doz yeterlidir.

Meningokok B aşıları iki dozdan az yapılmamalıdır.

Meningokok aşılarının etkinliği %100 değildir. Aşılanan kişilerde nadiren de olsa meningokok infeksiyonu görülebilir, ancak genellikle hastalığın seyri daha hafif olur.

Türkiye’de bulunan bazı MenB aşıları ve içerikleri şöyledir:

Bexsero (MenB-4C): Dört farklı Neisseria meningitidis B proteinini (NadA, fHbp, NHBA, PorA) içerir. İki ay ile 50 yaş arası kullanılır. Bu proteinler bakterinin yüzeyinde bulunur ve bağışıklık sistemi tarafından tanınarak koruyucu antikorların oluşmasını sağlar. MenB-4C (Bexsero) aşısının Neisseria gonorrhoeae infeksiyonlarına karşı da kısmi koruma sağladığı gösterilmiştir. MenB-4C aşısının gonoreye karşı etkinliği %23 ila %47 arasında değişmektedir. İngiltere Ağustos 2025’te dünyada ilk kez N. gonorrhoeae infeksiyonuna karşı MenB-4C ile öncelikli olarak yüksek risk grubundaki bireylere—özellikle çoklu cinsel partner geçmişi olan eşcinsel ve biseksüel erkeklere—yönelik aşılama programını başlatacağını açıklamıştır.

Trumenba (MenB-FHbp): Faktör H bağlayıcı protein (FHbp) adı verilen meningokok yüzey proteininin iki farklı varyantını içerir. 10 yaş ve üzeri kişilerde kullanılır.

Bu aşıların yanı sıra hem serogrup MenACWY hem de serogrup B meningokok aşı endikasyonu olan bireylerde kullanılmak üzere tüm serogruplara karşı iki doz ile pratik aşılama önerisi sunan pentavalan (MenABCWY) meningokok aşıları (Penmenvy veya Penbraya) yakın geçmişte ruhsat almışlardır ve ACIP tarafından önerilmektedir. Pentavalan aşılar henüz ülkemizde bulunmamaktadır.

Sağlıklı Çocuk ve Genç Erişkinlerde Önerilen Aşılama Şeması Nasıl?

Sağlıklı çocuk ve genç erişkinlerde Neisseria meningitidis için önerilen rutin aşılama şeması aşağıdaki gibidir:

MenACYW Aşıları (Nimenrix/Menactra/Menveo): 11-12 yaşta birinci doz, 16 yaşta ikinci doz olmak üzere iki doz yapılır. Eğer ilk aşı dozu 16 yaştan sonra yapılmışsa tek doz yapılması yeterlidir.

Dörtlü iki aşı arasındaki minimum aralık 8 haftadır.

Daha önce aşılanmamış, 16 yaşından beri MenACWY aşısı olmamış veya en son dozları (16 yaşından sonra yapılan) son 5 yıl içinde yapılmamış olan ve yurtlarda kalan veya kalacak olan tüm birinci sınıf üniversite öğrencileri için bir doz MenACWY aşısı önerilir.

MenB Aşıları (Bexsero/Trumenba): 16-18 yaşta birinci doz, en az 6 ay sonra ikinci doz yapılır. (Rutin olarak önerilmez. Özellikle salgın durumunda ve kışla, öğrenci yurdu gibi kalabalık ortamlarda kalacak olanlarda önceliklendirilmelidir.)

Risk Gruplarında Önerilen Aşılama Şeması Nasıl?

MenACYW Aşıları (Nimenrix/Menactra/Menveo):

• Meningokok hastalığının yaygın olduğu (özellikle hac ve umre) bölgelere seyahat edecek kişilerin seyahat öncesinde tek doz aşılama önerilir.
• Meningokok maruziyet riskinin arttığı durumlarda (kışla, yurt vb.)tek doz aşılama önerilir.
• Rutin olarakMeningitidis’e maruz kalan mikrobiyologlara tek doz aşılama önerilir.
• Risk devam ediyorsa 5 yılda bir ek doz aşılama önerilir.
• Meningokoksik hastalık riskini artıran durumlarda (splenektomi yapılmışlar, fonksiyonel aspleni (orak hücreli anemi dahil), kompleman eksiklikleri veya kompleman inhibitörü kullanımı, HIV’le yaşayan bireyler) 8 hafta arayla iki doz aşılama önerilir. Risk devam ediyorsa 5 yılda bir ek doz aşılama önerilir.
• Hematopoetikkök hücre nakli (HKHN) sonrası 6. Ayda 2 ay arayla (0-2) iki doz aşılama önerilir.

MenB Aşıları (Bexsero/Trumenba): Meningokok B infeksiyonu açısından yüksek riskli olan aşağıdaki gruplara üç doz (0, 1-2 ve 6. aylarda) aşılama önerilir:

• Fonksiyonel ya da anatomik aspleni (orak hücre anemisi hastalığı dahil) olan hastalar
• Kompleman eksikliği olan immunsupresif hastalar
• Kompleman inhibitörü kullananlar (eculizumab, ravulizumab, sutimlimab vb.)
• Meningokok izolatları ile çalışan mikrobiyologlar
• Meningokok B salgını sırasında risk altında olan (önceden aşılanmış) kişiler

Hematopoetik kök hücre nakli (HKHN) sonrası 6. ayda 2 ay arayla (0-2) iki doz aşılama önerilir.

HIV ile Yaşayan Bireylerde Önerilen Aşılama Şeması Nasıl?

• MenACWY aşısı ilk dozdan 8 hafta sonra ikinci doz yapılır. Beş yıl sonra hatırlatma dozu yapılır.
• Trumenba (MenB-FHbp) ve Bexsero (MenB-4C) rutin yüksek risk aşısı değildir.

HIV ile yaşayan kişiler serogrup B meningokok infeksiyonu açısından yüksek riskli olarak kabul edilmemektedir.

ACIP, HIV hastaları için iki doz MenB şemasını önermektedir. HIV ile yaşayan kişiler meningokok aşıları ile rutin aşılama önerilerine uymalıdır.

16–23 Yaş HIV Hastasında Önerilen Aşılama Şeması Nasıl?

MenB aşısı “hasta-hekim arasında ortak karar süreci” ile yapılabilir. Bu durumda iki dozluk (0 ve 6. ay) standard şema uygulanır.

MenB hatırlatıcı dozlar HIV infeksiyonunda (başka bir endikasyon yoksa) önerilmemektedir. MenB hatırlatıcı dozlar meningokok B infeksiyonu açısından riski artmış kişilere önerilir.
 23 Yaş Üstü Erişkinler İçin Aşılama Önerileri Neler?

Risk grupları yazıda belirtildiği şekildedir. Bu risk grubunda olmayan bireyler menenjit salgınının bulunduğu bölgelere seyahat edecekler ise aşılama durumunun yeniden gözden geçirilmesine gerek bulunmamaktadır.

Meningokok Aşı Uygulamalarında Nelere Dikkat Edilmeli?

Meningokok ve pnömokok infeksiyonları, özellikle bağışıklık sistemi baskılanmış bireylerde, splenektomili hastalarda veya hematopoetik kök hücre nakli sonrası dönemde ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Bu nedenle her iki aşının da uygulanması kritik öneme sahiptir. Ancak birlikte uygulanma zamanlamasıyla ilgili kafa karışıklığı yaygındır.

Güncel öneriler doğrultusunda;

• MenACWY ve MenB aşıları mümkünse aynı ziyaret sırasında farklı enjeksiyon bölgelerinden (örneğin sağ ve sol kol) uygulanabilir.
• Eğer kişi hem MenACWY hem de MenB aşısına ihtiyaç duyuyorsa ve MenABCWY (pentevalan) aşı mevcutsa, iki ayrı enjeksiyon yerine bu tek aşı yapılabilir.
• Splenektomili bireylerde aşılamalar, cerrahiden tercihen 2 hafta önce yapılmalıdır. Acil splenektomi yapılmışsa, aşılamalar postoperatif 14. günden sonra başlanabilir.
• Meningokok ve pnömokok aşıları, farklı anatomik bölgelere uygulanmak koşuluyla aynı gün yapılabilir.
• Anatomik ya da fonksiyonel aspleni durumunda ve/veya HIV infeksiyonu varlığında, Menectra ve konjuge pnömokok aşıları birlikte yapılmamalıdır. Bu gibi durumlarda öncelikle pnömokok aşısının uygulanması, 1 ay sonra meningokok aşısı yapılması önerilir.

Aşının Yan Etkileri Neler?

Meningokok aşılarında bildirilen yan etkiler genellikle hafif ve kısa sürelidir. Sıklıkla bildirilen lokal ve sistemik yan etkiler aşağıda belirtilmiştir:

• Aşı yerinde reaksiyonlar (Ağrı, kızarıklık, şişlik ve hassasiyet en sık görülen yan etkilerdir.)
• Hafif ateş (Özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda görülebilir.)
• Halsizlik ve yorgunluk (Aşıdan sonraki birkaç gün içinde hissedilebilir.)
• Baş ağrısı
• Kas veya eklem ağrıları
• Mide bulantısı veya iştahsızlık
• Huzursuzluk (bebeklerde)
• İshal (bebeklerde)

Nadir Görülen Ciddi Yan Etkiler: Alerjik reaksiyonlar (anafilaksi), Guillain-Barré Sendromu (GBS), uzun süreli omuz ağrısı olarak sayılabilir.

KAYNAKLAR:

1. Klimik derneği meningokoksik infeksiyonlar hakkında bilgi notu: epidemiyolojisi, klinik seyri, tanısı, tedavisi ve önlenmesi. (https://www.klimik.org.tr/2025/04/20/meningokoksik-infeksiyonlar-bilgi-notu-epidemiyolojisi-klinik-seyri-tanisi-tedavisi-ve-onlenmesi/)
2. ACIP Votes on 2025 Vaccine Changes After Scheduling Delay – Medscape – May 01, 2025.
3. https://www.cdc.gov/meningococcal/vaccines/index.htmlinternet sitesi
4. New Dosing Interval and Schedule for the Bexsero MenB-4C Vaccine: Updated Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices — United States, October 2024. Morbidity and Mortality Weekly Report, 2024;73(49), 1124–1128.
5. Use of the Pfizer Pentavalent Meningococcal Vaccine Among Persons Aged ≥10 Years: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices ― United States, 2023. Morbidity and Mortality WeeklyReport, 2024;73(15), 345–350.
6. MeningococcalVaccination: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices, United States, 2020.  Recommendations and Reports, 2020;69(9), 1-41.
7. Abara WE, Kirkcaldy RD, Bernstein KT, Galloway E, Learner ER. Effectiveness of MenB-4C Vaccine Against Gonorrhea: A Systematic Review and Meta-analysis. J Infect Dis. 2025 Feb 4;231(1):61-70. doi: 10.1093/infdis/jiae383. PMID: 39082700; PMCID: PMC11782638.
8. Apperley, J., Carreras, E., de la Cámara, R., Mohty, M., & Kröger, N. (Eds.). (2023). The EBMT Handbook: Hematopoietic Stem Cell Transplantation and Cellular Therapies(8th ed.). Springer.
9. Silva-Pinto A, Abreu I, Martins A, Bastos J, Araújo J, Pinto R. Vaccination After Haematopoietic Stem Cell Transplant: A Review of the Literature and Proposed Vaccination Protocol. Vaccines (Basel). 2024 Dec 23;12(12):1449. doi: 10.3390/vaccines12121449. PMID: 39772108; PMCID: PMC11680230.