
18 Kasım 2026
Her yıl 18–24 Kasım 2026 tarihlerinde düzenlenen Dünya Antimikrobiyal Direnç Farkındalık Haftası’nın bu yılki teması “Tek Sağlık, Tek Eylem: Antimikrobiyal Direnci Şimdi Önleyelim” olarak belirlendi. Tema, insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığının birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini ve bir sektörde atılan adımın diğerlerini de etkilediğini hatırlatıyor. Bu yılın çağrısı genel bir farkındalık kazanmanın yanında herkesin kendi alanında atacağı somut bir adımın varlığına işaret ediyor
Günümüzde antimikrobiyal direnç sadece geleceğe ait bir tehdit olmaktan çıkmıştır. Global Research on Antimicrobial Resistance (GRAM) çalışmasına göre 2021’de bakteriyel antimikrobiyal direnç, dünya genelinde 4,71 milyon ölümle ilişkiliydi. Bunların 1,14 milyonu doğrudan dirence atfedildi. Aynı çalışma, gidişat değişmezse 2025–2050 arasında 39,1 milyon ölümün doğrudan dirence bağlı olacağını öngörmektedir. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 2025 GLASS raporu ise 2023’te laboratuvarda doğrulanmış her altı bakteriyel infeksiyondan birinin antibiyotiğe dirençli olduğunu gösterdi. 2018–2023 arasında izlenen patojen-antibiyotik kombinasyonlarının %40’ından fazlasında direnç arttı. Küresel ölçekte E. coli izolatlarının %40’ından, K. pneumoniae izolatlarının %55’inden fazlası üçüncü kuşak sefalosporinlere dirençli hale geldi. Bu yük, tanı ve tedavi kapasitesi zayıf sağlık sistemlerinde daha sık görülmekte ve daha hızlı artmaktadır.
Direncin gelişimi ve yayılımı tek bir alanla sınırlı değildir. İnsanlarda ve hayvanlarda uygunsuz antimikrobiyal kullanımı, yetersiz infeksiyon önleme ve kontrol uygulamaları ve düşük aşılama oranları başlıca etkenler arasında yer almaktadır. İlaç üretim tesislerinden, sağlık kuruluşlarından, tarım ve gıda üretiminden çevreye karışan atıklar da dirençli mikroorganizmaların dolaşımını sürdürmesine katkıda bulunmaktadır.
DSÖ’ye üye ülkeler Antimikrobiyal Direnç Küresel Eylem Planı’nın 2026–2036 dönemini kapsayan güncel sürümünü kabul etti. İnsan, hayvan, tarım-gıda ve çevre sağlığından sorumlu uluslararası kuruluşların ortaklığıyla hazırlanan plan, 2030’a kadar bakteriyel dirençle ilişkili insan ölümlerini %10 azaltmayı, tarım ve gıda üretiminde antimikrobiyal kullanımını düşürmeyi ve dirençli mikroorganizmalarla antimikrobiyal kalıntılarından kaynaklanan çevre kirliliğini en aza indirmeyi hedeflemektedir. Plan, önlemeyi öncelikli hedef olarak benimsemiş olup infeksiyon kontrolü, temiz su sanitasyon ve hijyeni ve aşılamayı akılcı antimikrobiyal kullanımıyla birlikte ele almaktadır. Ulusal tedavi kılavuzlarının yerel direnç verilerine ve antibiyotikleri direnç geliştirme potansiyeline göre gruplandıran DSÖ sınıflamasına dayanmasını, reçetesiz ve denetimsiz antimikrobiyal ilaç satışlarının sınırlandırılmasını istemektedir. Hekimler ve sağlık çalışanları için “tek eylem” çoğunlukla kendi alanları ile ilgili tek bir klinik karardır. Ampirik tedaviye başlamadan önce uygun örnekten kültür almak ve 48–72. saatte tedaviyi sonuçlara göre daraltmak ya da kesmek, tedavi süresini baştan belirlemek, kolonizasyonu infeksiyondan ayırmak ve cerrahi profilaksiyi işlem sonrasına uzatmamak bu kararların başında gelir. El hijyeni, izolasyon önlemleri ve güncel aşılar hem hastayı hem sağlık çalışanını korur.
Antimikrobiyal direnç, sadece infeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyolojinin sorumluluk alanı değildir. Yazılan her reçetenin ve uygulanan her önlemin göz önünde bulundurulması gereken bileşenlerinden biri olmalıdır. Elimizdeki ilaçların yarınki etkinliği, bugün verdiğimiz kararlara bağlıdır. KLİMİK Antibiyotik Direnci Çalışma Grubu (ADÇG) olarak tüm meslektaşlarımızı bu hafta başlayıp yıl boyunca sürecek bir adım atmaya çağırıyoruz.
KLİMİK ADÇG Yürütme Kurulu