29 Eylül 2026
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)’ne bildirilen vaka sayılarındaki düşüşe rağmen, 2025 yılında kolera kaynaklı ölümler %30 oranında artış gösterdi. 2025 yılında Afrika menenjit kuşağındaki 26 ülkeden 24’ü DSÖ’ye 21 526 şüpheli vaka ve 971 ölüm bildirmiştir; vakalar bir önceki yıla kıyasla %5.9 oranında azalmıştır. 2019 ile 2025 yılları arasında 10 ülke DSÖ’ye şüpheli insan vebası vakası bildirmiş, bunlardan altısı doğrulanmış vaka rapor etmiştir. Toplamda 3847 şüpheli vaka ve 423 ölüm bildirilmiştir; vaka ölüm oranı %11’dir.
2025 yılında 47 ülke, DSÖ’ye toplam 451 499 kolera vakası ve 7870 ölüm bildirdi. Bu sayı, 1999’dan bu yana DSÖ’ye bildirilen yıllık kolera kaynaklı ölümlerin en yüksek seviyede olduğunu gösteriyor. Söz konusu rakamlar, DSÖ’ye iletilen sürveyans verilerini yansıtmaktadır; bildirilmeyen çok sayıda vaka nedeniyle gerçek küresel kolera yükünün çok daha yüksek olduğu tahmin edilmektedir.
Küresel çapta bildirilen tüm kolera vakalarının ve ölümlerin yaklaşık %90’ı yedi ülkede (Angola, Bangladeş, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Nijerya, Güney Sudan, Sudan ve Yemen) görüldü. En büyük hastalık yükü DSÖ Afrika Bölgesi’nde kaydedildi; bölgede 2024 yılına kıyasla vaka sayılarında %34, ölüm sayılarında ise %58 oranında artış yaşandı.
Bu bulgular, salgın yapma potansiyeli taşıyan diğer iki bakteriyel hastalığa (menenjit ve veba) ilişkin güncellemelerle birlikte, *Haftalık Epidemiyolojik Kayıt* (Weekly Epidemiological Record) bülteninin son sayısında yayımlandı.
Kolera, *Vibrio cholerae* bakterisinin neden olduğu akut bir ishal hastalığıdır. Hastalık, özellikle güvenli su ve sanitasyon imkanlarının bulunmadığı bölgelerde, dışkıyla kirlenmiş gıda ve sular aracılığıyla yayılır.
Kolera önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalık olsa da, şiddetli sıvı kaybının (dehidrasyon) hızla tedavi edilmemesi durumunda ölümcül olabilir. Bildirilen kolera kaynaklı ölümlerin beşte birinden fazlası sağlık tesislerinin dışında gerçekleşmiştir; bu durum, çok sayıda hastanın sağlık hizmetine hâlâ zamanında ulaşamadığını ortaya koymaktadır. Sağlık tesislerinde tedavi gören hastalar arasında ölüm oranı küresel ölçekte %1’in —yani yeterli bakım için bir eşik değerin— altındaydı. Ancak 2025 yılında 12 ülkede bu oran %1’i aştı.
Ağız yoluyla uygulanan kolera aşılarının küresel üretimi 2022 ile 2025 yılları arasında iki katından fazla artarak yıllık yaklaşık 30 milyon dozdan 80 milyon doza yükseldi ve böylece aşı bulunabilirliği önemli ölçüde iyileşti. Geçen yıl, Aşı Temini Uluslararası Koordinasyon Grubu (ICG), etkilenen ülkelerde kullanılmak üzere 71 milyon doz aşıyı onayladı; bu miktara, üç yılı aşkın bir süre askıya alındıktan sonra bu yılın başlarında yeniden başlatılan önleyici aşılama çalışmaları için ayrılan 20 milyon doz da dahildi.
2030 Yılına Kadar Menejiti Yenme Mücadelesi Aşılamayla İleri Taşınıyor
Bakteriyel menenjit, Senegal’den Etiyopya’ya kadar uzanan ve düzenli olarak salgınların görüldüğü bir bölge olan Afrika menenjit kuşağındaki ülkeler üzerinde önemli bir yük oluşturmaya devam etmektedir. 2025 yılında, bölgedeki 26 ülkeden 24’ü DSÖ’ye 21 526 şüpheli vaka ve 971 ölüm bildirmiştir; ölüm oranı %4.5’tir. Her iki yıl için de veri bildiren ülkeler arasında, vakalar bir önceki yıla kıyasla %5.9 oranında azalmıştır.
Menenjit, beyin ve omuriliği çevreleyen dokuların iltihaplanmasıdır; bakteriyel menenjit ise bu hastalığın en ciddi türüdür. Dünya genelindeki bakteriyel menenjit vakalarının büyük kısmına dört bakteri türü neden olmaktadır.
Aşılama, bakteriyel menenjitin başlıca nedenlerinden biri olan meningokokal menenjitle mücadele çalışmalarını kökten değiştirmiştir. Meningokok A konjuge aşısının 2010 yılında kullanıma sunulmasından bu yana, aşılanan popülasyonlarda serogrup A vakaları %99’dan fazla azalmış ve aşıyı uygulamaya koyan ülkelerde 2017’den beri doğrulanmış vaka bildirilmemiştir.
Veba Kontrolünde Sürveyans Hayati Önemini Koruyor
Veba, genellikle pireler aracılığıyla hayvanlar arasında yayılan ve zaman zaman insanlara da bulaşabilen bakteriyel bir hastalıktır.
2019 ile 2025 yılları arasında 10 ülke DSÖ’ye şüpheli insan vebası vakası bildirmiş, bunlardan altısı doğrulanmış vaka rapor etmiştir. Toplamda 3847 şüpheli vaka ve 423 ölüm bildirilmiştir; vaka ölüm oranı %11’dir. Vakaların çoğu, vebanın bazı bölgelerde endemik olarak varlığını sürdürdüğü Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Madagaskar’dan bildirilmiştir. Vaka bildirimi yapılmayan ülkelerde de veba görülebilir; yıllık vaka sayıları ise salgınların zamanlamasına, konumuna ve boyutuna bağlı olarak dalgalanmalar göstermiştir.
Vebayı erken tespit etmek, bulaşmayı azaltmak ve daha büyük salgınları önlemek adına; kemirgen ve diğer hayvan popülasyonlarının sürekli izlenmesi ve salgınlara hızlı müdahale edilmesi hayati önem taşımaya devam etmektedir.