16 Haziran 2026
ABD’de bir huzurevine giriş veya çıkıştan sonraki bir yıl içinde zona hastalığını (herpes zoster – HZ) önleyen rekombinant zona aşısı (RZV) yaptırmak, demans tanısı alma riskini dört yıla kadar azaltıyor.
Annals of Internal Medicine‘de yayımlanan çalışma, aynı savı öne süren gözlemsel araştırmaları destekliyor.
Önceki araştırmalar canlı zayıflatılmış herpes zoster (HZ) aşısının demans tanısı olasılığını azalttığını bulmuştu; yeni çalışmanın araştırmacıları rekombinant zona aşısı (RZV)’nın da aynı faydayı sağlayıp sağlamadığını merak etti. Makale, bir doz RZV olmanın, demans tanısı alma riskini dört yıla kadar %5.8 oranında azalttığını buldu.
Brown Üniversitesi Halk Sağlığı Okulu’nda farmakoepidemiyoloji yardımcı direktörü ve makalenin baş yazarı Kaley Hayes, “Bu, aşılama sayesinde her 17 demans vakasından birinin önlenebileceği anlamına geliyor” ifadelerini kullandı. “Sonuçlar bizi gerçekten şaşırttı. Ancak, bunlar aslında aşının eski formunu esas alan diğer çalışmalarla tutarlı.”
Yeterince incelenmemiş bir popülasyon
Bu çalışma için Hayes ve meslektaşları, Ocak 2017 ile Aralık 2022 tarihleri arasında huzurevlerine kabul edilen 66 yaş ve üstü kişilerin Medicare ve elektronik sağlık kayıtlarını kullanan bir hedef taklit deneyi kullandılar. Bu, araştırmacıların randomize kontrollü bir deneyi taklit etmelerini sağladı.
Şu soruyu sordular: Akut bir sağlık olayından sonraki bir yıl içinde RZV olmak demans riskini etkiler mi?
Çalışma, 5550 nitelikli bakım tesisinde kalan 509 926 katılımcıyı kapsadı ve katılımcılar taburcu olduktan sonra dört yıla kadar tıbbi kayıtları incelendi. Araştırmacılar, ölen veya daha önce demans tanısı almış kişileri çalışma dışında bıraktılar. Geriye kalan gruptan 8843 (%1.73) kişi taburcu olduktan sonraki bir yıl içinde en az bir RZV dozu almıştı ve bunların %87’si tesisten ayrıldıktan sonra aşılanmıştı. Diğer 259 518 kişi ise aşıyı olmamıştı.
Aşılamadan sonraki dört yıl içinde, RZV olanların demans riski, aşılanmamış katılımcılara göre %24 daha düşüktü (göreceli risk, 5.8 yüzdelik puan).
Hayes, yüksek riskli katılımcıların da fayda görüp görmeyeceğini anlamak istedikleri için huzurevlerindeki insanlara baktıklarını söyledi. “Bu popülasyon gerçekten az incelenmiş, denemelerden tamamen dışlanmış ve hatta birçok gerçek dünya çalışmasına bile dahil edilmemiş durumda,” dedi.
Hayes, aşının demans tanısı üzerindeki etkisini belirlemek için, aşılanan kişilerin daha sağlıklı olduğu fikri olan sağlıklı aşılanan önyargısını ele aldıklarını söyledi. Gruplar arasındaki en büyük fark, RZV olan bazı kişilerin daha önce canlı zayıflatılmış aşı almış olmalarıdır.
“Demans riskini etkileyebilecek faktörler açısından, geçmişlerinde bazı farklılıklar gördük,” dedi. “Genel olarak, aşılanan grup biraz daha sağlıklı görünüyordu.” Ayrıca, RZV olmayan akranlarından biraz daha gençtiler.