8 Mayıs 2026
Hantaviruslar neden gündeme geldi?
Hantavirus infeksiyonları, 1 Nisan 2026’da Ushuaia/Arjantin’den ayrılmış ve Güney Atlantik’te seyreden Hollanda bayraklı MV Hondius seyahat gemisinde, 70 yaşındaki Hollandalı erkek bir yolcunun, 11 Nisan 2026 tarihinde solunum yetmezliğiyle hayatını kaybetmesi sonucu tanınan ve 4 Mayıs 2026 tarihinde doğrulanan, şu ana kadar sekiz kişinin hastalandığı ve üç kişinin hayatını kaybettiği bir salgında etken olarak belirlenmesi nedeniyle dünya gündemine yerleşti. Salgında etken olan hantavirus türü, Güney Afrika Ulusal Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü (NICD) tarafından, Arjantin’de endemik olan ve insandan insana bulaşabilme özelliği gösteren tek hantavirüs türü olan Andes Hantavirusu (ANDV) olarak tanımlandı. Bu salgını kontrol altına almak üzere, gemi yolcularının farklı ülkelere dağılması nedeniyle DSÖ, ECDC ve ulusal otoriteler geniş temaslı takibi ve izolasyon önlemleri uygulamaktadır. DSÖ, olayın ciddi olduğunu ancak şu an için toplum geneline yayılmış sürdürülebilir bir bulaşma veya pandemi riski görülmediğini belirtmiştir.
Hantaviruslarla yeni ortaya çıkan viruslar mıdır? Ne tür hastalıklar yaparlar?
Hantaviruslar, ilk kez Lee tarafından 1978 yılında Kore’de Hantaan Nehri civarında bir kemiriciden izole edilmiş olup, ismini bu nehirden almıştır. Sonraki yıllarda birçok ülkede çok sayıda kemirici türünden farklı hantavirus tipleri izole edilmiş olup, günümüze kadar en az 40 hantavirus türü tanımlanmıştır. Bunyaviridae ailesinin Hantavirus cinsinde yer alan, kemirici (rodent) veya böcekçil (insektivor) kaynaklı, zarflı bir RNA virusu grubudur. Her hantavirus tipi o tipe özgü bir kemirici türü tarafından taşınır. Hantavirusların insanlarda da hastalık yapabildiği çok uzun yıllardan beri bilinmektedir. İnsan hastalıklarıyla ilişkili olanlar da dahil olmak üzere en az 22 tür insanlarda patojenik olabilir. Bu patojenler, farklı coğrafi bölgelerde, iki farklı klinik formda akut ateşle seyreden hastalıkla ilişkilidir:
- Hantavirus kardiyopulmoner sendromu (HCPS): Kuzey Amerika’da Sin Nombre Hantavirusu, Güney Amerika’daysa insandan insana bulaşabilen Andes Hantavirusu olarak tanımlanmış Yeni Dünya Hantaviruslarının neden olduğu, daha çok ağır akciğer tutulumuyla seyreden klinik tablodur.
- Renal sendromla seyreden hemorajik ateş (HFRS): Türkiye dahil Avrupa’da Puumala ve Dobrava-Belgrad virusları, Asya’da iseHantaan virus olarak tanımlanmış Eski Dünya Hantaviruslarının neden olduğu, daha çok böbrek tutulumuyla seyreden klinik tablodur.
Hantavirus infeksiyonunda patogenezin temel etkeni, küçük damarların ve kılcal damarların endotel hücrelerindeki fonksiyonel değişikliklere bağlı olarak oluşan kılcal damar sızıntısıdır. Trombositopeni ayırt edici ve erken bir özelliktir. Patojenik ve patojenik olmayan hantaviruslar arasındaki farklılıklar, insan infeksiyonunun patogeneziyle ilgili ipuçları sağlar. Her ikisi de insan hücrelerini infekte etme yeteneğine sahiptir, ancak hücre reseptörlerinin kullanımı, replikasyon kapasitesi, bağışıklık yanıtının indüklenmesi ve endotel hücre yanıtlarının düzenlenmesi açısından farklılık gösterirler.
İnsan Hantavirus infeksiyonlarının dünyadaki durumu nedir?
Dünya çapında farklı Hantavirus türleri tarafından yılda yaklaşık 26.000 insan infeksiyonu vakası olduğu tahmin edilmektedir; Bunlardan 25.000’i Asya ve Avrupa’da görülen hemorajik ateş ve HFRS vakalarına karşılık gelirken, 500’den az vaka ise Amerika kıtasında görülen HCPS vakalarıdır. Hanta virusu hastalığının yıllık görülme sıklığı en yüksek olan ülke Çin’dir. Avrupa genelinde her yıl Puumala ve Dobrava viruslarından kaynaklanan binlerce HFRS vakası görülmektedir, ancak kesin sayılar mevcut değildir. Aralık 2022 itibarıyla, 1993 yılında gözetim çalışmalarının başlamasından bu yana Amerika Birleşik Devletleri’nde 864 HCPS vakası belgelenmiştir. Hantavirusu hastalığından etkilenen tüm ülkelerde, yıllık vaka sayılarında farklılıklar görülmekte ve etkilenen bölgeler her yıl değişebilmektedir. Bu farklılıklar iklim faktörlerine (yağış, sıcaklık), doğal rezervuar olan kemirgen türlerinin coğrafi dağılımına, kemirgen popülasyon dinamiklerine, sosyal gelişmeye ve kemirgen ile insan etkileşimini artıran insan davranışlarına bağlıdır. Mayıs 2026 itibariyle bir seyahat gemisinde tanımlanmış salgın nedeniyle kamuoyunun dikkatlerini tekrar üzerine çekmiştir.
İnsan Hantavirus infeksiyonlarının Türkiye’deki durumu nedir?
2009 yılından bugüne ülkemiz çeşitli bölgelerinde HFRS olguları bildirilmektedir. Ülkemizde 2009-2025 yılları arasında görülen vakaların sayıları ve ölüm oranları Şekil 1’de gösterilmiştir.
Şekil 1. Hantavirus İnfeksiyonu vaka ve ölümleri yıllara göre dağılımı (2009-2025)
Hantavirusu infeksiyonları nasıl bulaşır?
Hantavirusu infeksiyonlarında maruz kalma ile semptomların başlangıcı arasındaki süre bir ile yedi hafta arasında değişmekte olup, ortalama 14-17 gündür. Kemirgenlerle temas, hantavirusların insanlara bulaşmasında önemli bir faktördür. Hantaviruslar, akut infekte olmuş rezervuar kemirgenlerin idrarında, dışkısında veya tükürüğünde bulunur. İnsanlara bulaşmanın büyük bir kısmının, hatta tamamının aerosol yoluyla gerçekleştiğinden şüphelenilmektedir. Kişiden kişiye bulaşma yalnızca tek bir hantavirus türü olan ANDV için belgelenmiştir. ANDV’nin kişiden kişiye bulaşması Arjantin ve Şili’de belgelenmiştir. Arjantin’de meydana gelen en önemli salgın, 34 doğrulanmış vaka ve 11 ölümle sonuçlanmıştır. Şili’de ANDV infeksiyonu olan 76 kişinin 476 hane halkı temaslısı üzerinde yapılan prospektif bir çalışmada, HCPS riskinin, indeks vaka hastasının cinsel partnerleri arasında %17,6 iken diğer hane halkı temaslıları arasında %1,2 olduğu gösterilmiştir. Akut hantavirus infeksiyonu sırasında, ANDV RNA’sı kanda (plazma ve lökosit ), diş eti oluk sıvısında, tükürükte, nazofaringeal sürüntülerde ve idrarda tespit edilmiştir; infektivite testleri bu klinik örneklerde bulaşıcı virüs olduğunu göstermektedir.
Hantavirus infeksiyonlarının klinik seyri nasıldır?
Prodrom/ateşli evre: HCPS’nin en erken klinik belirtileri ateş, titreme ve kas ağrılarıdır; kas ağrıları oldukça şiddetli olabilir. Bu aşamada, HCPS’yi diğer birçok viral sendromdan ayırt etmek zordur. Bu iki ile sekiz günlük evrede, bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal görülebilir. Karın ağrısı, akut karın ağrısını taklit edecek kadar şiddetli olabilir. Baş ağrıları belirgin olabilir. Ateş bir hafta sürebilir. Prodromal fazı, hızlı bir şekilde ortaya çıkan hipotansiyon ve kardiyojenik olmayan pulmoner ödem izler. Ölümlerin çoğu kardiyopulmoner fazın başlangıcından sonraki ilk 24 saat içinde meydana gelir. Kardiyopulmoner faz sırasında, oligüri ve yüksek kreatinin ile böbrek tutulumu meydana gelebilir. ANDV infeksiyonlarında bilinç bozukluğu ve nöbetlerle birlikte ensefalit meydana gelebilir. Şiddetli HCPS’den tam iyileşme yavaş bir süreç olabilir. Hayatta kalanlar genellikle taburcu olduktan sonra aylarca yorgunluk, nefes darlığı ve miyalji şikayetlerinin yanı sıra motor becerilerin yavaş iyileşmesini bildirmişlerdir.
Renal sendromla seyreden klasik hemorajik ateşin birkaç belirgin özelliği vardır: ateş, kanama, hipotansiyon, akut böbrek yetmezliği. Puumala virüsü infeksiyonu genellikle yüksek ateş, bel veya karın ağrısı, bulantı ve kusma, halsizlik, konjonktival kanama ve baş ağrısıyla ilişkili akut miyopi ile kendini gösterir. Bazı hastalarda hipotansiyon ve şiddetli oligürik akut böbrek yetmezliği gelişir. Asya HFRS’leri arasında, Hantaan virüsüne bağlı hastalık, Seul virüsüne göre daha şiddetlidir ve şok ve diyaliz gerektiren böbrek yetmezliği olasılığı daha yüksektir. Böbrek tutulumu proteinüri, hematüri ve azalmış glomerüler filtrasyon hızını içerir.
Hastalığın evreleri: Şiddetli HFRS’li hastalar tipik olarak ateşten ani hipotansiyona ve klinik şoka, ardından da oligüriye doğru sıralı bir şekilde ilerler. Trombositopeni ve DİK geliştikçe, peteşi, ekimoz, hematemez, hemoptizi ve melena dahil olmak üzere yaygın kanama bulguları ortaya çıkabilir. Hastalar bu akut dönemi atlattıktan sonra, 10 ile 14. günde diüretik bir faza ve ardından genellikle haftalarca süren bir iyileşme evresine girerler.
Hantavirus infeksiyonlarının tanısı nasıl konulur?
Akut infeksiyon, geçirilmiş infeksiyondan, spesifik antihantavirüs IgM’nin varlığı (genellikle nükleokapsid veya N antijeni kullanılır) veya antihantavirüs IgG titrelerinde dört kat artış ile ayırt edilebilir. Amerika Birleşik Devletleri’nde, IgG ve μ-yakalama IgM ELISA’larını kullanmaktadır. Hantaan virus ve Seul virus enfeksiyonları, Asya’daki hemorajik ateş ve HFRS görüldüğü merkezlerde genellikle boncuk aglütinasyon (HantaDia), ELISA ve IFA yöntemleri kullanılarak teşhis edilir. Akciğer hastalığının erken evrelerinde periferik kan mononükleer hücreleri veya serum kullanılarak RT-PCR ile viral RNA’yı tespit etmek genellikle mümkündür. Ev içi bulaşma çalışmasında, ANDV, semptom başlangıcından iki hafta öncesine kadar PCR ile tespit edilebilmiştir.
Hantavirus infeksiyonlarının tedavisi nasıl yapılır?
Destekleyici tedavi: HCPS’nin erken teşhis edilmesi, hastaneye yatırılması ve yeterli pulmoner (ECMO) ve hemodinamik destek sağlanmasıyla hayatta kalma olasılığı artar. HFRS’li hastalar için böbrek yetmezliği ve kanama şiddetine göre böbrek ve hemodinamik destek sağlanması gerekebilir. Çoğu zaman yaşamı tehdit eden komplikasyonlar için yeterli destekleyici bakım (yoğun bakım ünitesi ve diyaliz gerektirebilir) sağlandığı takdirde birçok hasta tamamen iyileşir. Akut böbrek yetmezliği olan hastalar, diyaliz gerektirse bile, ilk şiddetli hastalığı atlattıkları takdirde genellikle iyileşirler.
Antiviral tedavi: Çin Halk Cumhuriyeti’nde serolojik olarak doğrulanmış Hantaan virüsü olan 242 hastada yapılan prospektif, randomize, çift kör, plasebo kontrollü bir çalışmada, ribavirin ile tedavi edilen hastalarda mortalitede yedi kat azalma bulunmuştur. Ribavirinin in vitro olarak SNV’ye karşı aktivite gösterdiği için, bu nükleozit analoğunun HCPS tedavisindeki rolünü inceleyen iki çalışma yürütüldü. Bununla birlikte, çalışma tasarımı ve hasta kaydı, etkinliğinin gösterilmesine veya dışlanmasına izin verecek kadar yeterli değildi. Otuz hastanın dahil edildiği açık etiketli, randomize olmayan bir çalışmanın sonuçları, ribavirin kullanımıyla mortalitede bir azalma göstermese de ilacın etkinliğini değerlendirmek için hastalığın prodrom evresinde uygulandığı randomize, plasebo kontrollü bir çalışmanın gerekli olduğu belirtilmiştir. Çift kör, plasebo kontrollü bir çalışmada ise yeterli hasta sayısına ulaşılamamış ve etkinliği belirlemek için yeterli bir güce ulaşmadığı belirtilmiştir. Virusun kültür hücrelerinde ve geyik fare modelinde ribavirine karşı bilinen duyarlılığı nedeniyle, sendrom son derece erken bir aşamada fark edilirse ilaç yine de düşünülebilir. Glukokortikoidler, HCPS’li hastalar için yardımcı tedavi olarak önerilmemektedir.
Hantavirus infeksiyonlarndan nasıl korunulabilir?
Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) önerileri, özellikle kapalı, yetersiz havalandırılan alanlarda, etkilenen bölgelerde potansiyel olarak bulaşıcı kemirgenlerle teması sınırlamaya yönelik önlemlere odaklanmaktadır.
- Kemirgenlerin binalara girmesine izin verebilecek tüm delikler çelik yünü, tel örgü, çimento veya diğer yama malzemeleriyle kapatılmalıdır.
- Nadiren kullanılan binalara girmeden önce havalandırılmalıdır.
- Evlerin yakınındaki potansiyel yuvalama alanları, temelin etrafındaki çalı ve döküntüler temizlenerek ve saman, odun yığınları ve çöp kutuları yükseltilerek ortadan kaldırılmalıdır. Yuvalama alanları bulunursa, temizlik sırasında lateks eldiven giyilmeli ve aerosol oluşumunu önlemek için yuvalar çıkarılmadan önce %10’luk çamaşır suyu veya deterjan çözeltisiyle ıslatılmalıdır. Lateks eldivenler çıkarılmadan önce dezenfekte edilmeli ve eller iyice yıkanmalıdır.
İnfeksiyon kontrolü: Şüpheli veya doğrulanmış HCPS’li hastalar için, standart önlemlerle tek kişilik odada hastaneye yatış önerilir. Andes virusu infeksiyonu durumunda, solunum izolasyonu ve N95 maske kullanımı önerilir. Maruz kalan kişiler (ortak bir kaynaktan veya olası kişiden kişiye temas yoluyla maruz kalan kişiler) ile ilgili olarak genellikle semptomları ve/veya ateşi izlemek önerilir.
Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) veya Avrupa İlaç Ajansı (EMA) tarafından onaylanmış hantavirüs aşısı bulunmamaktadır. SNV veya diğer HCPS etkenleri için lisanslı aşı mevcut değildir, ancak bazı DNA tabanlı aşılar hayvan modellerinde hastalığı önlemiştir. Çin ve Kore’de, Hantaan ve Seul virüslerinin neden olduğu HFRS’yi önlemek için inaktive edilmiş hantavirus aşıları ruhsatlandırılmıştır. Güney Kore’de, formalinle inaktive edilmiş Hantaan virusuna (Hantavax) dayalı bir aşı, ulusal bağışıklama programının bir parçasıdır; kullanımı (dört dozluk program), kemirgenlere maruz kalma riski yüksek olan gruplara ve endemik bölgelerin sakinlerine odaklanmıştır. Çin’de, HFRS’nin endemik olduğu bölgelerde 1995 yılından beri inaktive edilmiş Hantaan ve Seul virüsleri içeren bivalan bir aşı kullanılmaktadır. 2008 yılından beri, Vero hücrelerinde üretilen inaktive edilmiş Hantaan virüsü ve Seul virusu aşısı, Çin’in Genişletilmiş Bağışıklama Programı’nda kullanılmakta ve yılda yaklaşık iki milyon doz uygulanmaktadır. Rekombinant proteinlere, virüs benzeri parçacıklara ve nükleik asitlere dayalı aşılar şu anda geliştirme aşamasındadır. Klinik denemelerin en ileri aşamalarındaki aşılar, Hantaan ve Puumala virusları için DNA aşılarıdır.
Referanslar
- Çelebi Güven. Hantavirus İnfeksiyonları. Klimik Dergisi 2011; 24(3): 139-49.
- Hantavirus cardiopulmonary syndrome. https://www.uptodate.com/contents/hantavirus-cardiopulmonary-syndrome?search=hantavirus%20tedavi&topicRef=7240&source=see_link&searchCorrelationId=c45615a7-3b74-4511-9926-d47a817a4afb&searchCorrelationTerm=hantavirus%20tedavi
- Pathogenesis, epidemiology, and diagnosis of hantavirus infections.https://www.uptodate.com/contents/pathogenesis-epidemiology-and-diagnosis-of-hantavirus-infections?search=hantavirus%20tedavi&topicRef=8321&source=see_link&searchCorrelationId=c45615a7-3b74-4511-9926-d47a817a4afb&searchCorrelationTerm=hantavirus%20tedavi
- Kidney involvement in hantavirus infections. https://www.uptodate.com/contents/kidney-involvement-in-hantavirus-infections?search=hantavirus%20tedavi&topicRef=8321&source=see_link&searchCorrelationId=c45615a7-3b74-4511-9926-d47a817a4afb&searchCorrelationTerm=hantavirus%20tedavi#H11
- Reported Cases of Hantavirus Disease. https://www.cdc.gov/hantavirus/data-research/cases/index.html
- Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country. https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599
- https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/zoonotik-ve-vektorel-hastaliklar-db/Dokumanlar/Istatistikler/2025/hantavirus.PNG
- https://www.cnbcafrica.com/2026/two-cases-of-hantavirus-which-spreads-human-to-human-linked-to-ship-south-africa-says.
