{"id":6343,"date":"2024-02-22T17:15:39","date_gmt":"2024-02-22T14:15:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/?p=6343"},"modified":"2024-05-07T17:16:59","modified_gmt":"2024-05-07T14:16:59","slug":"uzun-covid-bilmecesini-cozmek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/uzun-covid-bilmecesini-cozmek\/","title":{"rendered":"Uzun COVID Bilmecesini \u00c7\u00f6zmek"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-103560 alignleft\" src=\"https:\/\/www.klimik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Science.png\" alt=\"\" width=\"76\" height=\"25\" \/><strong>Uzun COVID, akut infeksiyonlar\u0131n kronik hastal\u0131klara nas\u0131l yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlama f\u0131rsat\u0131 sunuyor.<\/strong><\/p>\n<p>COVID-19 pandemisinin ba\u015f\u0131ndan bu yana ge\u00e7en d\u00f6rt y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcrenin ard\u0131ndan, SARSCoV-2 kaynakl\u0131 yayg\u0131n infeksiyon yerini d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda milyonlarca insan\u0131 etkileyen, akut infeksiyon sonras\u0131 uzun vadeli olumsuz sa\u011fl\u0131k etkilerinden olu\u015fan hastal\u0131k tak\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan Uzun COVID&#8217;e b\u0131rakt\u0131. Hastalar\u0131n y\u00f6nlendirdi\u011fi ara\u015ft\u0131rma ekiplerinin m\u00fcthi\u015f katk\u0131lar\u0131yla bilimsel topluluk taraf\u0131ndan \u00fcretilen kan\u0131tlar, Uzun COVID&#8217;in epidemiyolojisi ve klinik belirtileri hakk\u0131nda kapsaml\u0131 bir anlay\u0131\u015f sa\u011flad\u0131. A\u015f\u0131lama ve antiviral ila\u00e7lar\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131n \u00f6nlenmesine yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fine dair kan\u0131tlarla birlikte, hastal\u0131\u011f\u0131n biyolojik temellerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda da ilerleme sa\u011flan\u0131yor. Bu ilerlemeye ra\u011fmen \u00f6nleme \u00e7abalar\u0131 durmu\u015f durumda, h\u00fck\u00fcmetlerin bu alandaki ara\u015ft\u0131rma ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya y\u00f6nelik uzun vadeli taahh\u00fctleri belirsiz ve hen\u00fcz randomize kontroll\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalarla do\u011frulanm\u0131\u015f bir tedavi se\u00e7ene\u011fi bulunmuyor.<\/p>\n<p>Uzun COVID, her ya\u015ftan insanda (\u00e7ocuklardan ya\u015fl\u0131 yeti\u015fkinlere kadar) ve her \u0131rk, etnik k\u00f6ken, cinsiyet ve temel sa\u011fl\u0131k durumunda ortaya \u00e7\u0131kabilir. Hemen hemen t\u00fcm organ sistemlerinde sekel b\u0131rakan, karma\u015f\u0131k, monolitik olmayan, multisistemik bir hastal\u0131kt\u0131r. Uzun COVID muhtemelen farkl\u0131 risk fakt\u00f6rlerine (genetik, \u00e7evresel vb.) ve tedavilere farkl\u0131 yan\u0131t verebilecek farkl\u0131 biyolojik mekanizmalara sahip bir\u00e7ok alt tipi olan bir hastal\u0131kt\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Uzun COVID&#8217;in prototip (klasik) formu (beyin bulan\u0131kl\u0131\u011f\u0131, yorgunluk, disotonomi ve efor sonras\u0131 halsizlik i\u00e7eren formu) gen\u00e7 yeti\u015fkinlerde ve kad\u0131nlarda daha yayg\u0131nd\u0131r. Kardiyovask\u00fcler ve metabolik sekelleri olanlar da dahil olmak \u00fczere di\u011fer Uzun COVID formlar\u0131, ya\u015fl\u0131 yeti\u015fkinlerde ve e\u015flik eden hastal\u0131klar\u0131 olanlarda daha s\u0131k ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. T\u00fcm Uzun COVID t\u00fcrlerinde ortak risk akut infeksiyonun \u015fiddetidir; g\u00f6receli risk akut infeksiyonun \u015fiddetine g\u00f6re artar. Bununla birlikte, daha d\u00fc\u015f\u00fck g\u00f6receli riske ra\u011fmen, hafif vakalar\u0131n prevalans\u0131n\u0131n \u00e7ok daha y\u00fcksek olmas\u0131 nedeniyle vakalar\u0131n %90&#8217;\u0131ndan fazlas\u0131 hafif SARS-CoV-2 infeksiyonu olan ki\u015filerde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r (1).<\/p>\n<p>Uzun Kovid&#8217;den etkilenen insanlar \u00fczerinde yap\u0131lan kapsaml\u0131 mekanik ara\u015ft\u0131rmalardan, vir\u00fcs\u00fcn veya bile\u015fenlerinin doku rezervuarlar\u0131nda kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131; otoimm\u00fcn veya kontrols\u00fcz, d\u00fczensiz bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkisi; mitokondriyal fonksiyon bozuklu\u011fu; vask\u00fcler (endotelyal) ve\/veya n\u00f6ronal inflamasyon; ve mikrobiyom disbiyozu da dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok potansiyel patojenik yol var gibi. \u015eiddetli COVID-19 hastalar\u0131nda, SARS-CoV-2&#8217;nin pulmoner ve ekstrapulmoner dokuda \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131 sistemik akut infeksiyon ortaya \u00e7\u0131kabilir ve genomik RNA&#8217;s\u0131, beyin ve koroner arterler de dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok b\u00f6lgede aylarca kalabilir. Bunun daha hafif vakalarda ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ve bunun Uzun COVID&#8217;e katk\u0131da bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 hen\u00fcz belli de\u011fil. SARS-CoV-2 ayr\u0131ca Epstein-Barr virusu ve varicella zoster virusu da dahil olmak \u00fczere aktif olmayan viruslar\u0131 yeniden etkinle\u015ftirebilir; ayr\u0131ca ba\u011f\u0131rsak-beyin ve n\u00f6roendokrin i\u015flev bozuklu\u011funa, mitokondriyal i\u015flev bozuklu\u011funa ve p\u0131ht\u0131la\u015fman\u0131n bozulmas\u0131na yol a\u00e7abilir.<\/p>\n<p>SARS-CoV-2 bula\u015fma riskini azaltmaya y\u00f6nelik ila\u00e7 d\u0131\u015f\u0131 m\u00fcdahaleler b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde terk edildi\u011finden, hem infeksiyonun akut evresindeki ciddi hastal\u0131\u011fa hem de Uzun COVID&#8217;e kar\u015f\u0131 birincil savunma hatt\u0131 a\u015f\u0131lard\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmalar s\u00fcrekli olarak a\u015f\u0131lar\u0131n Uzun COVID riskini %15 ila %75 oran\u0131nda azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131, riskte ortalama ~%40 azalma oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Ancak d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131ndaki a\u015f\u0131 politikalar\u0131, takviye a\u015f\u0131lar\u0131 ya\u015fl\u0131 yeti\u015fkinlerle veya ciddi COVID-19 riski ta\u015f\u0131yan ki\u015filerle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131yor ve pandemik yorgunluk nedeniyle halk\u0131n takviye a\u015f\u0131lara iste\u011fi azal\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.science.org\/doi\/10.1126\/science.adl0867\"><strong>Yaz\u0131n\u0131n Devam\u0131 \u0130\u00e7in T\u0131klay\u0131n\u0131z<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uzun COVID, akut infeksiyonlar\u0131n kronik hastal\u0131klara nas\u0131l yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlama f\u0131rsat\u0131 sunuyor. COVID-19 pandemisinin ba\u015f\u0131ndan bu yana ge\u00e7en d\u00f6rt y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcrenin ard\u0131ndan, SARSCoV-2 kaynakl\u0131 yayg\u0131n infeksiyon yerini d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda milyonlarca insan\u0131 etkileyen, akut infeksiyon sonras\u0131 uzun vadeli olumsuz sa\u011fl\u0131k etkilerinden olu\u015fan hastal\u0131k tak\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan Uzun COVID&#8217;e b\u0131rakt\u0131. Hastalar\u0131n y\u00f6nlendirdi\u011fi ara\u015ft\u0131rma ekiplerinin m\u00fcthi\u015f katk\u0131lar\u0131yla bilimsel topluluk taraf\u0131ndan \u00fcretilen kan\u0131tlar, Uzun COVID&#8217;in epidemiyolojisi ve klinik belirtileri hakk\u0131nda kapsaml\u0131 bir anlay\u0131\u015f sa\u011flad\u0131. A\u015f\u0131lama ve antiviral ila\u00e7lar\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131n \u00f6nlenmesine yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fine dair kan\u0131tlarla birlikte, hastal\u0131\u011f\u0131n biyolojik temellerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda da ilerleme sa\u011flan\u0131yor. Bu ilerlemeye ra\u011fmen \u00f6nleme \u00e7abalar\u0131 durmu\u015f durumda, h\u00fck\u00fcmetlerin bu alandaki ara\u015ft\u0131rma ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":6344,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6343"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6343"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6343\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6345,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6343\/revisions\/6345"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6344"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6343"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6343"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6343"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}