{"id":1361,"date":"2020-03-15T17:52:00","date_gmt":"2020-03-15T14:52:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/?p=1361"},"modified":"2020-03-17T12:58:02","modified_gmt":"2020-03-17T09:58:02","slug":"koronavirus-hastaligi-salgini-sirasinda-ruh-sagligi-ve-stresle-bas-etme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/koronavirus-hastaligi-salgini-sirasinda-ruh-sagligi-ve-stresle-bas-etme\/","title":{"rendered":"Koronavirus Hastal\u0131\u011f\u0131 Salg\u0131n\u0131 S\u0131ras\u0131nda Ruh Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Koruma ve Stresle Ba\u015f Etme"},"content":{"rendered":"<p>15 Mart 2020<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkiye Psikiyatri Derne\u011fi, koronavirus hastal\u0131\u011f\u0131 salg\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131nda ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma ve stresle ba\u015f etme konusunda, ABD Hastal\u0131k Kontrol ve \u00d6nleme Merkezi taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan yaz\u0131y\u0131 T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirerek uyarlad\u0131.<\/strong><\/p>\n<p><strong>KORONAV\u0130RUS HASTALI\u011eI SALGINI SIRASINDA RUH SA\u011eLI\u011eINI KORUMA VE STRESLE BA\u015e ETME<\/strong><\/p>\n<p>2019 koronavirus hastal\u0131\u011f\u0131 salg\u0131n\u0131 (COVID-19) insanlar ve topluluklar i\u00e7in stresli olabilir. Bir hastal\u0131k hakk\u0131ndaki korku ve kayg\u0131 bunalt\u0131c\u0131 olabilir ve yeti\u015fkinlerde ve \u00e7ocuklarda yo\u011fun duygulara neden olabilir.<\/p>\n<p><strong>Herkes stresli durumlara farkl\u0131 tepki g\u00f6sterebilir.<\/strong>\u00a0Acil bir durumun bir ki\u015fi \u00fczerindeki duygusal etkisi, ki\u015finin \u00f6zelliklerine ve deneyimlerine ba\u011fl\u0131 olabilir. Benzer \u015fekilde, ki\u015finin kendisinin ve i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplulu\u011fun sosyal ve ekonomik ko\u015fullar\u0131ndan etkilenir. Acil durumlara verilen duygusal tepki\u00a0\u00a0ki\u015finin yak\u0131n \u00e7evresinde ula\u015fabildi\u011fi yerel kaynaklara da ba\u011fl\u0131 olabilir. \u0130nsanlar Medyada salg\u0131nla ilgili g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri ve haberleri tekrar tekrar izlemek de hissedilen s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n artmas\u0131na neden olabilir.<\/p>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131daki gruplar bir krizin yaratt\u0131\u011f\u0131 strese daha yo\u011fun tepki verebilirler:<\/p>\n<ul>\n<li>\u00d6nceden ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 olanlar<\/li>\n<li>\u00c7ocuklar<\/li>\n<li>Doktorlar, di\u011fer sa\u011fl\u0131k hizmeti verenler ve ilk m\u00fcdahale ekibi gibi COVID-19&#8217;la ilgili destek g\u00f6revlileri<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k salg\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki tepkiler \u015funlar\u0131 i\u00e7erebilir:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Kendi sa\u011fl\u0131k durumunuz ve COVID-19&#8217;a maruz kalm\u0131\u015f olabilecek sevdiklerinizle ilgili korku ve endi\u015fe<\/li>\n<li>Uyku ya da yeme d\u00fczeninde de\u011fi\u015fiklikler<\/li>\n<li>Uyumakta yada konsantre olmakta zorluk<\/li>\n<li>Kronik sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcle\u015fmesi<\/li>\n<li>Alkol, t\u00fct\u00fcn ya da di\u011fer ila\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n artmas\u0131<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u00d6nceden ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 olan ki\u015filer, acil bir durumda tedavilerini ayn\u0131 \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcrmeli ve yeni belirtilerin geli\u015fip geli\u015fmedi\u011fini takip etmelidir.<\/strong><\/p>\n<p>Bir afet durumunda bu duygularla ba\u015fa \u00e7\u0131kmak ve ihtiya\u00e7 duydu\u011funuzda yard\u0131m almak sizin, ailenizin ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131z\u0131n iyile\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. Aileniz, arkada\u015flar\u0131n\u0131z ve \u00e7evrenizdeki di\u011fer ki\u015filerle ba\u011flant\u0131 kurun. Kendinize ve birbirinize iyi bak\u0131n ve ne zaman ve nas\u0131l yard\u0131m arayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6\u011frenin.<\/p>\n<p><strong>Stres tepkileri art arda birka\u00e7 g\u00fcn boyunca g\u00fcnl\u00fck etkinliklerinize engel oluyorsa bir sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131na ba\u015fvurun.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 artt\u0131rmak i\u00e7in yapabilece\u011finiz \u015feyler:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>COVID-19&#8217;la ilgili medya yay\u0131nlar\u0131na gere\u011finden fazla maruz kalmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131n.<\/li>\n<li>Bedeninize iyi bak\u0131n. Sa\u011fl\u0131kl\u0131, dengeli yemekler yemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131n, d\u00fczenli egzersiz yap\u0131n, bolca uyuyun, alkol ve uyu\u015fturuculardan ka\u00e7\u0131n\u0131n.<\/li>\n<li>Rahatlamak i\u00e7in zaman ay\u0131r\u0131n ve yo\u011fun duygular\u0131n ge\u00e7ece\u011fini kendinize hat\u0131rlat\u0131n. Haberleri izlemeye, okumaya ya da dinlemeye mola verin. Tekrarlayan bi\u00e7imde krizi duymak ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri g\u00f6rmek \u00fcz\u00fcc\u00fc olabilir. Normal ya\u015fam\u0131n\u0131za d\u00f6nmek i\u00e7in ho\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131z di\u011fer baz\u0131 etkinlikleri yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n.<\/li>\n<li>Di\u011fer ki\u015filerle ba\u011flant\u0131 kurun. Endi\u015felerinizi ve nas\u0131l hissetti\u011finizi bir arkada\u015f\u0131n\u0131z ya da aile \u00fcyenizle payla\u015f\u0131n. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcr\u00fcn.<\/li>\n<li>Umut duygusunu koruyun ve olumlu d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcn.<\/li>\n<\/ul>\n<p>COVID-19 hakk\u0131ndaki g\u00fcncel bilgileri ve riski ba\u015fkalar\u0131 ile payla\u015f\u0131n. Salg\u0131n\u0131n devam etti\u011fi b\u00f6lgelerden d\u00f6nmesinin \u00fcst\u00fcnden 14 g\u00fcnden fazla ge\u00e7mi\u015f ve COVID-19 belirtileri olmayan ki\u015filer ba\u015fkalar\u0131n\u0131 riske atmazlar.<\/p>\n<p><strong>Karantina ve sosyal mesafelenme nedir?<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><strong>Karantina<\/strong>, bula\u015f\u0131c\u0131 bir hastal\u0131\u011fa maruz kalan ki\u015fileri, hasta olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in di\u011ferlerinden ay\u0131r\u0131r ve hareketlerini k\u0131s\u0131tlar.<\/li>\n<li><strong>Sosyal mesafelenme<\/strong>,\u00a0insanlar\u0131n bulu\u015ftu\u011fu ya da topland\u0131\u011f\u0131 yerlerden uzak durmak, yerel toplu ta\u015f\u0131ma ara\u00e7lar\u0131ndan (\u00f6rne\u011fin otob\u00fcs, metro, taksi, birlikte binilen araba) ka\u00e7\u0131nmak ve di\u011ferlerinden uzakl\u0131\u011f\u0131 korumak (yakla\u015f\u0131k 2 metre) anlam\u0131na gelir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Do\u011fru bilgileri payla\u015fman\u0131z ba\u015fkalar\u0131n\u0131n korkular\u0131n\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rman\u0131za ve onlarla ba\u011f kurman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Ebeveynler i\u00e7in:<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7ocuklar bir \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7evrelerindeki yeti\u015fkinlerden g\u00f6rd\u00fcklerine tepki verirler. Ebeveynler ve bak\u0131mverenler \u00e7ocuklar\u0131na en iyi deste\u011fi COVID-19 ile sakin ve g\u00fcvenli bir \u015fekilde ba\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131nda sa\u011flayabilirler. Ebeveynler, daha iyi haz\u0131rlan\u0131rlarsa, ba\u015fta \u00e7ocuklar olmak \u00fczere \u00e7evrelerindeki di\u011fer ki\u015filer i\u00e7in daha g\u00fcven verici olabilirler.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcm \u00e7ocuklar strese ayn\u0131 \u015fekilde tepki vermez. \u00c7ocuklarda takip edilmesi gereken s\u0131k g\u00f6r\u00fclen de\u011fi\u015fiklikler:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>A\u015f\u0131r\u0131 a\u011flama ve sinirlilik<\/li>\n<li>B\u00fcy\u00fcyerek geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131 davran\u0131\u015flara d\u00f6nme (\u00f6rne\u011fin gece idrar ka\u00e7\u0131rma gibi tuvaletini kontrol etmeyle ilgili sorunlar)<\/li>\n<li>A\u015f\u0131r\u0131 endi\u015fe ya da \u00fcz\u00fcnt\u00fc<\/li>\n<li>Sa\u011fl\u0131ks\u0131z yeme ya da uyku al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131<\/li>\n<li>Kolay sinirlenme ve ani \u00f6fke krizleri gibi davran\u0131\u015flar<\/li>\n<li>Okul performans\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcle\u015fmesi ya da okuldan ka\u00e7\u0131nma<\/li>\n<li>Dikkat ve konsantrasyon zorlu\u011fu<\/li>\n<li>Ge\u00e7mi\u015fte ho\u015flan\u0131lan etkinliklerden ka\u00e7\u0131nma<\/li>\n<li>A\u00e7\u0131klanamayan ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 ya da v\u00fccut a\u011fr\u0131lar\u0131<\/li>\n<li>Alkol, t\u00fct\u00fcn ya da di\u011fer uyu\u015fturucular\u0131n kullan\u0131m\u0131<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u00c7ocu\u011funuzu desteklemek i\u00e7in yapabilece\u011finiz bir\u00e7ok \u015fey var:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>\u00c7ocu\u011funuzla COVID-19 salg\u0131n\u0131 hakk\u0131nda konu\u015fmak i\u00e7in zaman ay\u0131r\u0131n. \u00c7ocu\u011funuzun anlayabilece\u011fi \u015fekilde COVID-19 hakk\u0131ndaki sorular\u0131 yan\u0131tlay\u0131n ve ger\u00e7ekleri payla\u015f\u0131n.<\/li>\n<li>\u00c7ocu\u011funuza g\u00fcvende oldu\u011fu konusunda g\u00fcvence verin. \u00dczg\u00fcn ve s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 \u200b\u200bhissetmeleri halinde, bunda yanl\u0131\u015fl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtin. Sizden nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131kacaklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenebilmeleri i\u00e7in kendi stresinizle nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 onlarla payla\u015f\u0131n.<\/li>\n<li>\u00c7ocu\u011funuzun olayla ilgili yay\u0131nlara maruz kalmas\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlay\u0131n. \u00c7ocuklar duyduklar\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f yorumlayabilir ve anlamad\u0131klar\u0131 bir \u015feyden korkabilirler.<\/li>\n<li>\u00c7ocu\u011funuzun bir sa\u011flaml\u0131k duygusuna sahip olmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olun. Okula ya da yuvaya d\u00f6nmek g\u00fcvenli oldu\u011funda, ola\u011fan etkinliklerine d\u00f6nmelerine yard\u0131mc\u0131 olun.<\/li>\n<li>Bir rol modeli olun; molalar verin, bolca uyuyun, egzersiz yap\u0131n ve iyi besleyin. Arkada\u015flar\u0131n\u0131z ve ailenizle ba\u011flar\u0131n\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcn ve sosyal destek sisteminize g\u00fcvenin.<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>M\u00fcdahale ekibi i\u00e7in:<\/strong><\/p>\n<p>COVID-19&#8217;a m\u00fcdahale etmek sizde duygusal bir y\u00fcke neden olabilir. \u0130kincil travmatik stres tepkilerini azaltmak i\u00e7in yapabilece\u011finiz \u015feyler var:<\/p>\n<ul>\n<li>\u0130kincil stresin travmatik bir olaydan sonra ailelere yard\u0131m eden herkeste geli\u015febilece\u011fini kabullenin.<\/li>\n<li>Fiziksel (yorgunluk, hastal\u0131k) ve ruhsal (korku, i\u00e7e \u00e7ekilme, su\u00e7luluk) belirtileri \u00f6\u011frenin.<\/li>\n<li>Salg\u0131na m\u00fcdahalenin etkilerini atlatabilmek i\u00e7in kendinize ve ailenize zaman tan\u0131y\u0131n.<\/li>\n<li>G\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n\u0131zda arkada\u015flar\u0131n\u0131zla ve ailenizle zaman ge\u00e7irmek, egzersiz yapmak ya da kitap okumak gibi ho\u015funuza giden kendinize bak\u0131m etkinliklerine yer verin.<\/li>\n<li>COVID-19 ile ilgili yay\u0131nlar\u0131 izlemeye mola verin.<\/li>\n<li>COVID-19&#8217;un salg\u0131ndan \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z gibi ailenize ve hastalar\u0131n\u0131za bak\u0131m verme yetene\u011finizi etkiledi\u011finden endi\u015feleniyorsan\u0131z ya da bunal\u0131yorsan\u0131z, yard\u0131m isteyin.<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Karantinadan \u00e7\u0131kan ki\u015filer i\u00e7in:<\/strong><\/p>\n<p>Sa\u011fl\u0131k hizmeti veren bir ki\u015fi COVID-19&#8217;a maruz kalm\u0131\u015f olabilece\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnde, hastalanmam\u0131\u015fsan\u0131z bile, di\u011ferlerinden ayr\u0131lmak stresli olabilir. COVID-19 karantinas\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra verilen baz\u0131 tipik tepkiler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>Karantina sonras\u0131 rahatlama dahil olmak \u00fczere kar\u0131\u015f\u0131k duygular<\/li>\n<li>Kendi sa\u011fl\u0131k durumunuz ve COVID-19&#8217;a maruz kalm\u0131\u015f olabilecek sevdiklerinizle ilgili korku ve endi\u015fe<\/li>\n<li>COVID-19&#8217;un belirti ve bulgular\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00fcrekli kendinizi yoklamak ve ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan izlenmekten kaynaklanan stres<\/li>\n<li>Arkada\u015flar\u0131n\u0131z ya da sevdiklerinizin, bula\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z tespit edilmesine ra\u011fmen, sizinle temas etmekten dolay\u0131 hastal\u0131k kapacaklar\u0131 \u015feklinde temelsiz korkular\u0131 olmas\u0131 nedeniyle \u00fcz\u00fcnt\u00fc, \u00f6fke ya da hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131<\/li>\n<li>Karantina s\u0131ras\u0131nda normal i\u015f ya da ebeveynlik g\u00f6revlerini yerine getirememekten kaynaklanan su\u00e7luluk duygusu<\/li>\n<li>Bunlar d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer duygusal de\u011fi\u015fiklikler<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00c7ocuklar da, kendileri ya da tan\u0131d\u0131klar\u0131 biri karantinadan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda \u00fcz\u00fcnt\u00fc ya da di\u011fer yo\u011fun duygular\u0131 ya\u015fayabilirler. \u00c7ocu\u011funuzun ba\u015f etmesine yard\u0131mc\u0131 olabilirsiniz.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>*Hastal\u0131k Kontrol ve \u00d6nlenmesi Merkezleri (Centers for Disease Control and Prevention, CDC) internet sitesinden (<a href=\"http:\/\/www.cdc.gov\/coronavirus\/2019-ncov\/about\/coping.html\">http:\/\/www.cdc.gov\/coronavirus\/2019-ncov\/about\/coping.html<\/a>) Dr. \u00dcr\u00fcn \u00d6zer taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilerek uyarlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.psikiyatri.org.tr\/2147\/koronavirus-hastaligi-salgini-sirasinda-ruh-sagligi-ve-stresle-bas-etme?fbclid=IwAR0DHQvtUm9KwHCC9-oLdqTgqp3iIdlYgjtGsehnJp8ciFBh9EscooZagmE\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><strong>Yaz\u0131n\u0131n Kayna\u011f\u0131 \u0130\u00e7in T\u0131klay\u0131n\u0131z<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>15 Mart 2020 T\u00fcrkiye Psikiyatri Derne\u011fi, koronavirus hastal\u0131\u011f\u0131 salg\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131nda ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma ve stresle ba\u015f etme konusunda, ABD Hastal\u0131k Kontrol ve \u00d6nleme Merkezi taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan yaz\u0131y\u0131 T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirerek uyarlad\u0131. KORONAV\u0130RUS HASTALI\u011eI SALGINI SIRASINDA RUH SA\u011eLI\u011eINI KORUMA VE STRESLE BA\u015e ETME 2019 koronavirus hastal\u0131\u011f\u0131 salg\u0131n\u0131 (COVID-19) insanlar ve topluluklar i\u00e7in stresli olabilir. Bir hastal\u0131k hakk\u0131ndaki korku ve kayg\u0131 bunalt\u0131c\u0131 olabilir ve yeti\u015fkinlerde ve \u00e7ocuklarda yo\u011fun duygulara neden olabilir. Herkes stresli durumlara farkl\u0131 tepki g\u00f6sterebilir.\u00a0Acil bir durumun bir ki\u015fi \u00fczerindeki duygusal etkisi, ki\u015finin \u00f6zelliklerine ve deneyimlerine ba\u011fl\u0131 olabilir. Benzer \u015fekilde, ki\u015finin kendisinin ve i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplulu\u011fun sosyal ve ekonomik ko\u015fullar\u0131ndan etkilenir. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":1362,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1361"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1361"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1361\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1451,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1361\/revisions\/1451"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1362"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimik.org.tr\/koronavirus\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}